Boeien, binden, bekwamen en bezuinigen

Deze week kwam een boek uit over de onderwijsvisie van de VU. In een van de hoofdstukken wordt verslag gedaan van de grootschalige herziening van de onderwijsprogramma’s van de faculteit Sociale Wetenschappen (FSW, als pdf hier te lezen, het gehele boek is hier te vinden). De opleiding Communicatiewetenschap maakt hier deel vanuit. Omdat ik tot begin 2010 de onderwijsportefeuille onder mijn hoede had in het faculteitsbestuur, zat ik de commissie voor die verantwoordelijk was voor deze operatie.

Het boekhoofdstuk is een mooi en meerstemmig relaas geworden. Meerstemmig is onvermijdelijk, gezien de aard en omvang van de faculteit. FSW kent 13 bachelor- en masteropleidingen, die een sociaal-wetenschappelijke achtergrond delen, maar ook sterk verschillen: in benaderingen (van etnografisch tot experimenteel onderzoek), in objecten (o.a. politiek, cultuur, media, organisaties), en in studentenaantallen (van 30 tot 250 eerstejaars). Dat alles voor meer dan 3000 studenten.

De 4 B’s

De aanleiding voor de programmaherziening was een nieuwe (VU brede) jaarkalender, maar we wilden ook programma’s die boeiend, bindend en uitdagend waren. Tegelijk moest er, met het oog op bestaande en nog (door Haagse kortingen) te verwachten tekorten bezuinigd worden. Boeien, binden, bekwamen en bezuinigen dus.

Vooral de bachelorprogramma’s zijn veranderd. We maakten aan het begin van de herziening een aantal afspraken:

  • in het eerste jaar moet meer dan voorheen de eigen discipline Bv. communicatiewetenschap of sociologie) aan bod komen
  • in het derde jaar blijft de vrije keuzeruimte (die het gehele eerste semester beslaat) overeind
  • bezuiningen worden gerealiseerd door het meer dan voorheen delen van cursussen tussen opleidingen, zodat de onderwijslast binnen de perken blijft en er ruimte blijft voor intensief onderwijs
  • docenten van de kleinere opleidingen (met behoeft aan meer inkomsten) gaan een rol spelen binnen de grotere opleidingen (met behoefte aan meer onderwijsformatie)

De nieuwe programma’s voldoen aan deze voorwaarden. Vooral het eerste bachelorjaar is sterk verbeterd. Door het gehele eerste jaar heen lopen er werkgroepen waarin academische vaardigheden worden getraind en waarin door de kleinschaligheid studenten de mogelijkheid hebben elkaar beter te leren kennen. Dat is belangrijk in een faculteit met duizenden studenten. Vanaf komend academisch jaar gaan we zien of het werkt. Tot nu toe horen we enthousiaste geluiden van studenten, dat is alvast een goede start.

Hoe doe je zoiets?

In het boekhoofdstuk staat een aantal aanbevelingen voor iedereen die aan een dergelijke grootschalige onderwijsherziening begint. Ik heb ze hieronder overgenomen:

  • hanteer een integrale aanpak. Houd er rekening mee dat het veranderen van onderwijs een proces is waarbij alles met alles samenhangt. Wanneer de voorstellen bijvoorbeeld over toetsing gaan, dien je rekening te houden met de gevolgen voor de didactiek.
  • Zorg dat iemand uit de commissie tot taak krijgt om de onderwijskwaliteit en didactische aspecten in het oog te houden. Er zijn vaak zoveel belangen in het geding dat het risico bestaat dat deze de onderwijskwaliteit overschaduwen.
  • Zorg dat er ook mensen in de commissie of werkgroep voor onderwijsvernieuwing zitten die het opleidingsoverstijgend perspectief waarborgen zoals een bestuurder/decaan, een student en een onderwijsadviseur
  • Zorg ervoor dat studenten goed vertegenwoordigd zijn in de commissie en eventuele werkgroepen.
  • Betrek veel mensen bij de totstandkoming van de plannen, heb zorg en aandacht voor weerstanden en draagvlak. Houd de opleidingscommissies aangesloten, ook al zijn de ideeën nog zo abstract. Neem de tijd voor het proces (op basis van een inschatting wat realistisch is).
  • Denk na over de juiste balans tussen een top-down en bottom-up manier van werken.
  • Voor het faculteitsbestuur: wees daadkrachtig, sturend en faciliteer het proces (stel mensen beschikbaar).
  • Voor de voorzitter: houd niet alleen besprekingen met de voltallige commissie of werkgroep, maar voer ook één op één gesprekken met de afzonderlijke leden. Dit geeft inzicht in de nodige achterliggende informatie van de opleiding die het betreffende lid vertegenwoordigt.

Presentatie

Recent heb ik een presentatie verzorgd over de programmaherziening. Zie hieronder.

Dit bericht is geplaatst in Communicatiewetenschap, Hoger onderwijs met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *